Wydawca: Oficyna Interspar

Truizmem jest twierdzenie, że wszyscy ludzie śnią. Ta prawidłowość biologiczna dotyczy wszystkich ssaków i krę­gowców. Im wyżej zwierzę stoi w drabinie filogenetycznej, tym większą ma potrzebę snu. Czym zatem jest sen? W sensie neurofizjologicznym sen jest potrzebą i koniecznością or­ganizmu charakteryzującą się stanem obniżonej wrażliwości na bodźce zewnętrzne, częściowo bezwładnością, zwol­nieniem oddychania, metabolizmem i częstotliwością tętna oraz odwracalnym zniesieniem świadomości percepcyjnej.

Wielu badaczy podziela pogląd, że sen jest odruchem samozachowawczym koniecznym do życia, niekiedy tak silnym, że przezwycięży głód, a nawet lęk przed śmiertelnym zagrożeniem. Twierdzą oni, że we śnie mózg regeneruje samego siebie. Do dziś nie wiadomo, jaki mechanizm fizjo­logiczny wywołuje sen, mimo że sformułowano wiele hipotez na ten temat.

O ile naukowców interesuje sen jako proces neurofizjologiczny, o tyle przeciętnego człowieka interesują jego marzenia senne. Prawie każdy z nas chce wiedzieć, co konkretny sen oznacza. Wiara w sny była powszechna we wszystkich niemal kulturach świata. Daje temu wyraz Biblia. Autorzy Talmudu babilońskiego często powtarzali sentencję: „sen, którego nie rozumiesz, jest podobny do nieotwartego listu”.

Poglądy na znaczenie snów zmieniały się na przestrzeni wieków. W starożytności i średniowieczu były legendarne i fantazyjne. Wierzono, że sny zawsze mają znaczenie prorocze, że w czasie ich trwania dusza ludzka oddziela się od ciała, aby obcować z innymi duchami. Nic też dziwnego, że snami zajmowali się przeważnie kapłani egipscy, chaldejscy, wróż­bici, astrolodzy. Dziś wiemy, że sny były dawniej mitologizowane.

Dopiero na przełomie dwóch ostatnich stuleci nauka zajęła się badaniem snów. Psychologowie i lekarze uświadomili sobie, że treść marzeń sennych może być diagnostycznie pomocna. Przyjęto założenie, że wśród marzeń sennych, często przypadkowych, chaotycznych, nielogicznych – nie­które z nich zawierają w sobie treści sensowne, logiczne, uporządkowane, w łańcuchu zdarzeń, chociaż wyrażone sym­bolicznie. Sny z zasady są symboliczne, ale symbole oznaczają coś realnego, zatem ich bagatelizowanie byłoby błędem.

W poprawnej interpretacji snów trzeba pamiętać, że tylko niektóre z nich są informacyjnie istotne. Nie wolno ulegać złudzeniu opartemu na założeniu, że każdy sen musi coś znaczyć. Wskutek tego ulegamy iluzji pozornego spraw­dzenia się snu. Np. jeśli śniło nam się, że wpadamy w dół i tego dnia spotkała nas jakaś przykrość, wówczas wnios­kujemy, że sen nam się sprawdził. Tymczasem nie musi tak być, gdyż po tym nie znaczy z powodu tego. Może zdarzyć się i tak, że po śnie o wpadaniu do dołu dowiemy się np. o awansie w pracy lub o spadku.

Kiedy można wierzyć, że sen nam się sprawdził? Po pierwsze wtedy, gdy treść marzenia sennego wyprzedza bieg wydarzeń rzeczywistych w sposób dosłowny, a nie tylko symboliczny. Np. jeśli śniło się nam, że wsiedliśmy do autobusu linii takiej a takiej i zobaczyliśmy w nim znajomego tak a nie inaczej ubranego, i okazało się, że w rzeczywistości zdarzenie to zaistniało identycznie, wówczas sen taki rzeczy­wiście się sprawdził. Po drugie, gdy zachodzi stały związek symbolu z konkretnym wydarzeniem. Na powyższych zasa­dach może wyśnić się nam czyjaś śmierć, nagły wypadek, wygrana loteryjna, spadek, ślub, pożar, wyjazd itd. Badacze snów stwierdzili, że jeśli między symbolem, np. wpadaniem do dołu, a jakąś przykrością zachodzi stały związek kilkakrotnie przez śniącego doświadczony w tym sensie, że ilekroć śni mi się to a to, to spotyka mnie to a to – można wówczas uznać, że nasza podświadomość anty­cypuje przyszłe wydarzenie w obrazie symbolicznym. Każdy z nas może nauczyć się poprawnie wyjaśniać swoje sny.

Sennik współczesny zawiera hasła symbolizujące zdarze­nia na podstawie pokoleniowych doświadczeń w różnych kulturach świata. Na tym polega jego wartość. Byłoby przesadą sądzić, że sennik jest nieomylny lub niezawodny. Nigdy bowiem nie możemy mieć pewności całkowitej lub absolutnej, że sen musi się nam sprawdzić w rzeczywistości. Sny na ogół sprawdzają się w stopniu tylko prawdopodob­nym. Dlatego korzystając z sennika, Czytelnik powinien zachować krytyczny i rozumny stosunek do snów. Wiara w sny ma racjonalne podstawy, ale nie możemy jej traktować jako panaceum lub przewartościować ich znaczenia.